1.Machabæaid 9 - William Morgan Bible 1588 original edition

PEN. IX.1 Wedi marwolaeth Nicanor Demetrius yn danfon ei lu yn erbyn Iudas, 18 lladd Iudas, 34 dewis Ionathas yn lle ei frawd, 47 ymladd rhwng Ionathas a Bacchides, 55 Alcimus yn syrthio yn y paralys mud, ac yn marw, Bacchides yn dychwelyd at y brenin, 68 ac yn dyfod trachefn yn erbyn Ionathas trwy gynghor rhai drygionus, ac yn colli ’r maes, 70 heddwch rhwng Ionathas a Bacchides.

1A Phan glybu Demetrius orphen o Nicanor ai lu y rhyfel, efe a aeth rhagddo, ac a ddanfonodd Bacchides, ac Alcimus trachefn i Iuda, a chadernid ei lu gyd ag ef.

2Ac hwy a aethant allan rhyd y ffordd sydd yn myned tua Galgala, ac a werssyllasant o flaen Masaloth, yr hon sy yn Arbelis, ac a ennillasant y ddinas, ac a laddasant lawer o bobl.

3Y mîs cyntaf o’r ddeuddecfed flwyddyn a deugain a chant, hwy a werssyllasant, ac a am­gylchynasant Ierusalem.

4Ond gan gyfodi y gwerssyll i fynu hwy a ddaethant i Berea, ag vgain-mil o wŷr traed a dwy-fil o wŷr meirch.

5Iudas yntef a werssyllase yn Eleasa, a thair mil o wŷr detholedig.

6A phan welsant hwy luosogrwydd y llu arall, ei fod efe cymmaint, hwy a ofnasant yn ddir­fawr, a llawer a dynnasant allan o’r gwerssyll, ac nid arhôdd yno ond wyth-cant o wŷr.

7Pan welodd Iudas fod ei lu ef wedi cilio yna y bu flin ganddo y rhyfel, ac efe a dorrodd ei galon o eisieu caffael amser iw casclu hwy yng-hyd ac a lwfrhaodd.

8Etto efe a ddywedodd wrth y rhai a dri­gasent gyd ag ef, cyfodwn ac awn yn erbyn ein gelynion, nid hwyrach i ni allu ymladd â hwynt.

9Ond hwy a fynnasent ei attal ef gan ddywedyd, ni allwn ni, am hynny achubwn ein henioes, dychwel yn awr, canys ein brodyr a giliasant: a ymladdwn ni yn eu herbyn hwy, a ninnau cyn anamled:

10Yna Iudas a ddywedodd, na adawo Duw i ni ffoi oddi wrthynt hwy: am hynny os ein hamser ni a ddaeth, gedwch i ni farw fel gwŷr tros ein brodyr, ac na adawn fai yn y byd ar ein anrhydedd.

11A’r llu a aeth allan o’r gwerssyll, ac a safodd yn eu herbyn hwy, a’r gwŷr meirch a gyfranned yn ddwy ran: y tallyddion a’r saethyddiō a gerddasant o flaen y llu, a’r gwŷr cedyrn oll oeddynt yn blaenori y llu.

12A Bacchides ei hun oedd yn yr adain ddehau i’r rhyfel, a’r fyddin a nessaodd yn ddwy blaid, ac a ganasant yr vdcyrn.

13Gwŷr Iudas a ganasant yr vdcyrn hefyd, a’r ddaiar a gynhyrfodd wrth dwrf y lluoedd: ac hwy a darawsant yng-hyd o’r boreu hyd y nôs.

14A phan welodd Iudas fod llu Bacchides yn gryfach yn y tu dehau, efe a gymmerodd yr holl wŷr calonnog gyd ag ef,

15Ac a ddrylliodd adain ddehau eu byddin hwy, ac ai herlidiodd hwy hyd fynydd Azot.

16Pan welodd y rhai oeddynt yn yr adain asswy yr adain ddehau wedi ei dryllio, hwy a ga­lynasant Iudas aei wŷr wrth eu sodlau.

17Ac yna yr oedd y rhyfel yn frwd, o blegit llawer a lladdwyd, ac a archollwyd o’r ddwy blaid.

18Iudas hefyd ei hun a laddwyd, a’r llaill a ffoâsant.

19Ac Ionathas a Simon a gymmerasant Iudas eu brawd, ac ai claddasant ef ym medd ei dad yn ninas Modin.

20A holl bobl Israel a wnaethant farw-nad mawr am dano ef, ac a alarasant yn hir gan ddywedyd,

21Pa fodd y lladdwyd y gŵr galluoc a achubodd yr Israeliaid:

22Ond ni scrifennwyd y pethau eraill y rhai oeddynt yn perthynu i ryfeloedd Iudas, ai weithredoedd ardderchog ef, ai fawredd ef, canys llawer oeddynt hwy.

23Wedi marwolaeth Iudas dynion drygionus a gyfodasant o fewn holl derfynau Israel, a phawb a’r oeddynt yn gwneuthur anhei­lyngdod.

24Yr oedd drudaniaeth mawr yn y wlad y dyddiau hynny, a’r holl wlad a ymadawodd â hwynt.

25A Bacchides a ddewisodd wŷr annuwiol, ac ai gwnaeth hwy yn arglwyddi ar y wlad.

26Y rhai hynny a geisiasant, ac a chwiliasant am garedigion Iudas, ac ai dygasant hwy at Bacchides, ac efe a ddialodd arnynt hwy, ac ai gwatworodd hwy yn ddirfawr.

27A chystudd mawr a ddigwyddodd ar yr Israeliaid, ac ni buase y fath er pan na welsid prophwyd yn eu plith hwy.

28A holl garedigion Iudas a ymgasclasant, ac a ddywedasant wrth Ionathas,

29Yn gymmaint a marw dy frawd Iudas, ac nad oes neb tebyg iddo ef i fyned allan yn erbyn ein gelynnion, yn erbyn Bacchides, ac yn erbyn casedigion ein cenedl ni,

30Am hynny yr ydym ni yn dy ddewis di heddyw yn ei le ef, i fod yn dywysog, ac yn gap­ten i ni, i ymladd allan ein rhyfel ni.

31Ac Ionathas a gymmerodd y dywyso­gaeth arno yr amser hwnnw, ac a lywodraethodd yn lle Iudas ei frawd.

32Pan ŵybu Bacchides hynny, efe a geisiodd ei ladd ef.

33Ond pan ŵybu Ionathas a Simon ei frawd hynny, hwy a ffoâsant i anialwch Thecoe a phawb a’r oedd gyd â hwy, ac a werssyllasant wrth ddwfr llyn Asphar.

34Pan ddeallodd Bacchides hynny, efe a ddaeth aei holl lu tros yr Iorddonen ar y dydd Sabboth.

35Ac a ddanfonase ei frawd capten y bobl, i ddymuno ar ei garedigion y Nabuthaiaid, gaffael o honynt hwy adel eu hoffer gyd â hwy iw cadw, o blegit yr oedd llawer ganddynt hwy.

36Ond plant Iambri a ddaethant allan o Medaba, ac a ddaliasant Ioan, a’r holl bethau o­eddynt ganddo ef, ac a aethant ymmaith â hwynt wedi eu cael.

37Yna gair a ddaeth at Ionathas a Simon ei frawd, fod plant Iamri yn gwneuthur neithior fawr, ac yn dwyn y ferch o Medaba a mawredd mawr, o blegit merch oedd hi i vn o bennaethiaid mawrion Canaan.

38Yna hwy a gofiasant Ioan eu brawd, ac a aethant i fynu, ac a ymguddiasant yng-hyscod y mynydd.

39Ac hwy a godasant eu golwg i fynu, ac a edrychasant, ac wele, yr oedd cynnulleidfa a pharodrwydd mawr: canys y priodas-fab a ddaethe allan ai garedigion, ac ai frodyr iw cyfar­fod hwy, â thympânau ag offer cerdd, ac ag arfau lawer.

40Yna Ionathas a’r rhai oeddynt gyd ag ef a godasant i fynu allan oi llochesau yn eu herbyn hwy, ac a lladdasant lawer o honynt hwy, ai’r lleill a ffoâsant i’r mynyddoedd, ac hwy a gymmerasat eu holl yspail hwy.

41Felly ’r briodas a droed i alar, a llais eu cerdd hwy i farw-nad.

42Ac felly wedi iddynt hwy ddial gwaed eu brawd, hwy a ddychwelasant i oror yr Iorddonen.

43Pan glybu Bacchides hynny, efe a ddaeth i lan yr Iorddonen â llu mawr ar y dydd Sabboth.

44Ac Ionathas a ddywedodd wrth y rhai oeddynt gyd ag ef, cyfodwn heddyw i fynu, ac ymladdwn am ein heneidiau, canys nid ydym heddyw yn sefyll yn yr vn cyflwr ac yr oeddem ni er ys dyddiau.

45Wele y mae ’r rhyfel ar ein cyfer ni, ac ar ein hôl, a dwfr yr Iorddonen o’r naill du, a fuglennydd a choedydd o’r tu arall, ac nid oes i ni le i gilio.

46Am hynny gwaeddwch yr awran tu a’r nef, fel yr achuber chwi o law eich gelynion: ac felly hwy a darawsant yng-hyd.

47Ac Ionathas a estynnodd allan ei law i daro Bacchides, ond efe a ffôdd yn ei wrthgefn.

48Yna Ionathas a’r rhai oeddynt gyd ag ef a neidiasant i’r Iorddonen, ac a nofiasant trosodd i’r lann draw: ond nid aei ’r lleill tros yr Iorddonen ar eu hôl hwy.

49Ac yng-hylch mil o wŷr Bacchides a laddwyd y diwrnod hwnnw.

50Am hynny Bacchides ai lu a ddychwelodd i Ierusalem, ac a adeiladodd i fynu y cestill a’r noddfeudd cedyrn oedd yn Iuda, Iericho, Bethel, Thannasa, Pharathoni, a Thepo, â chaerau vchel, â phyrth, ac â barrau.

51Ac hwy a osodasant wŷr ynddynt hwy iw cadw hwy, ac i wneuthur gelyniaeth ag Israel.

52Efe a adailadodd gaerau yng-hylch y ddinas Bethsura, Gazara, a’r castell, ac a osododd wŷr a bwyd ynddynt hwy.

53Efe a gymmerodd hefyd feibion pennaethiaid y wlad yn ŵystlon, ac ai gosododd hwy yn y castell yn Ierusalem iw cadw.

54Wedi hynny yn y drydedd flwyddyn ar ddêc a deugein achant, yr ail mîs, Alcimus a orchymynnodd iddynt hwy ddestruwio caerau cyntedd y cyssegr oddi mewn, ac efe a dynnodd i lawr, ac a ddechreuodd ddestruwio gwaith y prophwydi.

55Ond a blagiodd Alcimus yr amser hwnnw, ac oi tarawodd ef a’r paralys, ai orchwyl ef a rwystred, ai enau ef a gaewyd, fel na’s galle efe ymddiddan mwy, na gorchymyn neb yng-hylch ei dŷ.

56Ac Alcimus a fu farw yr amser hwnnw mewn trueni mawr.

57Pan welodd Bacchides farw Alcimus efe a ddychwelodd at y brenin, a gwlâd Iuda a gafodd lonyddwch ddwy flynedd.

58Yna ’r holl wŷr annuwiol a ymgynghorâsant gan ddywedyd, wele y mae Ionathas ai wŷr mewn esmwythdra, ac yn trigo mewn diofalwch, am hynny dygwn Bacchides ymma yn awr, ac efe ai deil hwy oll mewn vn noswaith.

59Ac felly hwy a aethant at a ymgynghorâsant ag ef.

60Ac efe a gododd i ddyfod â llu mawr, ac a ddanfonodd lythyrau yn ddirgel at ei holl gyfeillion y rhai oeddynt yn Iuda, i ddal Ionathas a’r rhai oeddynt gyd ag ef: ond ni allent hwy, oblegit y lleill a wybuant eu bwriad hwy.

61Ac Ionathas a ddaliodd ddêc a deugain o wŷr y wlad, y rhai oeddynt flaenorwŷr iddynt hwy, ac ai lladdodd hwy.

62Yna Ionathas a Simon a’r rhai oeddynt gyd â hwy a aethāt ymmaith i ddinas Beth­basi, yr hon sydd yn yr anialwch, ac a adnewyddasant yr hyn a syrthiase o honi hi, ac ai ca­darnhaodd hi.

63Pan ŵybu Bacchides hyn, efe a gasclodd ei holl lu, ac a ddanfonodd air i’r rhai oeddynt yn Iudaea.

64Yna efe a ddaeth ac a werssyllodd yn er­vyn Bethbasi, ac a ymladdodd yn ei herbyn hi lawer o ddyddiau, ac a wnaeth offer rhyfel.

65Ac Ionathas a adawodd ei frawd Sunō yn y ddinas, ac a aeth allan i’r wlâd, ac a ddaeth â rhyfedi

66Ac a laddodd Odomiras ai frodyr, a meibion Phasiron yn eu lluest, ac felly efe a ddechreuodd gryfhau a chynnyddu mewn ga­llu.

67Simon yntef a’r rhai oeddynt gyd ag ef a aethant allan o’r ddinas, ac a loscasant yr offer rhyfel,

68Ac a ymladdasant yn erbyn Bacchides, ac ai gorchfygasant ef, ac ai cystuddiasant ef yn ddirfawr, am fod ei fwriad ai ymdaith ef yn ofer.

69Am hynny efe a fu lidiog wrth y gwŷr annuwiol ai cynghorasent ef i ddyfod iw gwlâd, ac a laddodd lawer o honynt hwy, yna efe a am­canodd fyned ymmaith iw wlad ei hun.

70Pan ŵybu Ionathas hynny, efe a ddanfonodd genadon atto ef, i wneuthur heddwch rhyngddo ag ef, ac i roddi iddynt hwy y carcharorion.

71A Bacchides a gydtunodd i hynny, ac a wnaeth fel yr oedd ei ddymuniad ef, ac a dyngodd hefyd na wnai efe niwed fyth iddo ef holl ddyddiau ei enioes.

72Ac a adferodd iddo ef yr holl garcharo­rion a ddaliase efe o wlad Iuda, ac yna efe a ddychwelodd ac a aeth ymmaith iw wlad ei hun, ac ni ddaeth efe mwy iw terfynau hwynt.

73Ac felly pan dynned y rhyfel allan o Israel Ionathas a drigodd ym-Machmas, a phan ddechreuodd Ionathas farnu ’r bobl, efe a ddiwreiddiodd y rhai annuwiol allan o Israel.