II Macabeiad 14 - William Morgan Bible with Apocrypha, 1959 Edition

1Yn ôl tair blynedd y daeth y gair at Jwdas, fod Demetrius mab Seleucus wedi dyfod i mewn trwy borthladd Tripolis, â chynulleidfa rymus ac â llongau,

2Goresgyn y wlad, a lladd Antiochus a’i oruchwyliwr Lysias.

3Yr awron un Alcimus, yr hwn a fuasai yn archoffeiriad, ac o’i wirfodd a ymddifwynasai yn amseroedd eu cymysgiad â’r Cenhedloedd, pan dybiodd nad ydoedd help iddo, na bod yn rhydd mwyach fyned i’r allor sanctaidd,

4A ddaeth at y brenin Demetrius, yn y ganfed a’r unfed flwyddyn ar ddeg a deugain, gan roddi iddo goron o aur, a phalmwydden, a hefyd o’r ceinciau a arferid ar wyliau yn y deml: a’r dydd hwnnw efe a dawodd â sôn.

5Ond pan gafodd efe amser cyfaddas i’w ynfydrwydd, a chael gan Demetrius alw amdano ef i’r cyngor, a gofyn iddo ym mha gyflwr a pha gyngor yr oedd yr Iddewon yn sefyll, efe a atebodd i hynny;

6Y rhai o’r Iddewon a elwir Assideaid, ar ba rai y mae Jwdas Macabeus yn gapten, sydd yn magu rhyfel ac ymryson, ac ni adawant i’r deyrnas fod yn heddychol;

7Oherwydd hynny myfi, wedi fy ysbeilio am anrhydedd fy hynafiaid, (yr wyf yn meddwl yr archoffeiriadaeth,) yr awron a ddeuthum yma;

8Yn gyntaf yn wir, oblegid bod gennyf feddwl ffyddlon at y pethau a berthyn i’r brenin; yn ail, oblegid fy mod yn ymroddi i geisio budd i’m dinaswyr: oblegid y mae anrheswm y rhai y dywedwyd amdanynt yn blino nid ychydig ar ein holl genedl ni.

9Am hynny, O frenin, gan dy fod di yn gwybod yr holl bethau hyn, cymer ofal dros y wlad, a’n cenedl ni, yr hon sy mewn ing, â’r fath fwynder ag yr wyt ti yn ei ddangos i bawb:

10Oblegid tra fyddo Jwdas yn fyw, nid yw bosibl i’r materion gael heddwch.

11Ac wedi iddo ddywedyd hyn, yn y fan cyfeillion eraill, y rhai oedd mewn gelyniaeth â Jwdas, a enynasant Demetrius yn fwy.

12Ac yn ebrwydd gan alw Nicanor, yr hwn a fuasai yn llywydd ar yr eliffantiaid, a’i wneuthur ef yn llywodraethwr ar Jwdea, efe a’i gyrrodd allan.

13Gan roi iddo lythyrau i ladd Jwdas, ac i yrru y rhai oedd gydag ef ar wasgar, ac i wneuthur Alcimus yn archoffeiriad i’r deml fawr.

14Yna y Cenhedloedd, y rhai a ffoesent o Jwdea oddi wrth Jwdas, a ymgasglasant yn dyrfaoedd at Nicanor, gan dybied fod blinder a chwymp yr Iddewon yn llwyddiant iddynt hwy.

15Ond pan glybu’r Iddewon ddyfod Nicanor, ac ymgasglu o’r Cenhedloedd yn eu herbyn, hwy a daflasant ddaear ar eu pennau, ac a weddiasant ar yr hwn a sicrhasai ei bobl dros byth, ac sy’n amddiffyn ei ran ei hun bob amser, trwy amlygu ei bresenoldeb.

16Felly wrth orchymyn y capten, yn y fan hwy a symudasant oddi yno, ac a gyfarfuant â hwynt wrth dref Dessaro.

17Yr awron Simon brawd Jwdas a gyfarfuasai â Nicanor mewn rhyfel; ond fe a synnodd arno ef beth wrth ddisymwth ddistawrwydd y gelynion.

18Er hynny pan glybu Nicanor ddewrder y rhai oedd gyda Jwdas, a’u gwroldeb i ymdrech yng nghweryl eu gwlad, efe a ofnodd ddibennu y mater trwy ryfel.

19Am hynny efe a ddanfonodd Posidonius, a Theodotus, a Matheias, i wneuthur tangnefedd.

20Ac wedi cymryd ohonynt hir gyngor am y pethau hyn, ac i’r capten wneuthur y lliaws yn gydnabyddus â hwynt, ac ymddangos eu bod hwy o’r un meddwl, hwy a gytunasant i’r amodau,

21Ac a luniasant ddiwrnod: a phan ddaeth y dydd i ddyfod ynghyd yn gyfrinachol, ac ystolion wedi eu gosod i bob un ohonynt,

22Jwdas a osododd wŷr arfog yn barod mewn lleoedd cyfleus, rhag i’r gelynion wneuthur rhyw fradwriaeth yn ddisymwth: felly hwy a wnaethant gydymresymiad heddychol.

23Yna y trigodd Nicanor yn Jerwsalem, ac heb wneuthur niwed, efe a ollyngodd ymaith y bobl a ymgasglasai ato ef yn gadfeydd.

24Ac efe a fynnai Jwdas bob amser yn ei olwg: canys yr oedd efe yn caru y gŵr yn ei galon.

25Ac efe a ddeisyfodd arno briodi, ac ennill plant: felly efe a briododd, a fu lonydd, ac a gymerth ran o’r bywyd yma.

26Eithr Alcimus, pan ganfu efe ewyllys da’r naill at y llall, ac ystyried yr amodau a wnaethid, a ddaeth at Demetrius, ac a ddywedodd fod Nicanor yn ymyrryd mewn materion dieithr; canys Jwdas, eb efe, yr hwn oedd yn cynllwyn am ei frenhiniaeth ef, a ordeiniodd efe i fod ar ei ôl.

27Yna y brenin mewn llidiowgrwydd, ac wedi ei annog trwy achwynion y gŵr llwyrddrwg hwnnw, a sgrifennodd at Nicanor, gan ddywedyd ei fod ef yn dra anfodlon i’r amodau, a chan orchymyn iddo ddanfon Macabeus ar frys yn garcharor i Antiochia.

28Pan ddaeth hyn at Nicanor, fe a’i cythryblwyd ef ynddo ei hun yn aruthr, a blin fu ganddo orfod iddo wneuthur yn ofer yr amodau a fuasai rhyngddynt, a’r gŵr heb fod ar fai yn y byd.

29Ond o ran nad oedd gymwys wrthwynebu’r brenin, efe a wyliodd amser cyfaddas i ddwyn hyn i ben trwy gyfrwystra.

30Ond pan welodd Macabeus fod Nicanor yn afrywiocach wrtho, a’r gyfeillach arferol yn ddrengach, efe a ddeallodd na ddaeth yr afrywiowgrwydd hwnnw o’r meddwl gorau; am hynny efe a gasglodd lawer o’r rhai oedd yn ei gylch ef, ac a ymneilltuodd oddi wrth Nicanor.

31Y llall hefyd, gan wybod achub ei flaen yn odidog trwy gyfrwystra Jwdas, a ddaeth i’r deml fawr sanctaidd, ac a orchmynnodd i’r offeiriaid oedd yn offrymu’r ebyrth cyfaddas, roddi y gŵr iddo ef.

32Ond pan dyngasant na wyddent pa le yr oedd y gŵr yr oedd efe yn ei geisio,

33Efe a estynnodd ei ddeheulaw tua’r deml, ac a dyngodd fel hyn; Oni roddwch chwi Jwdas i mi yn rhwym, mi a wnaf y deml hon i Dduw yn gydwastad â’r llawr, ac a dorraf i lawr yr allor, ac a adeiladaf yma deml odidog i Bacchus.

34Ac yn ôl y geiriau hyn efe a aeth ymaith: yna’r offeiriaid a godasant eu dwylo tua’r nef, ac a alwasant ar yr hwn a fuasai erioed yn amddiffynnwr i’w cenedl hwy, gan ddywedyd fel hyn,

35Ti Arglwydd pob peth, yr hwn nid oes arnat eisiau dim, a welaist yn dda fod teml dy breswylfa yn ein plith ni.

36Am hynny yn awr, O Arglwydd sanctaidd pob sancteiddrwydd, cadw byth y tŷ yma yn ddihalog, yr hwn yn ddiweddar a lanhawyd, a chae bob genau anghyfiawn.

37Yna fe a gyhuddwyd wrth Nicanor, Rasis, un o henuriaid Jerwsalem, gŵr yn caru y ddinas, ac o enw da, yr hwn am ei ewyllys da a elwid yn dad i’r Iddewon:

38Canys yn yr amseroedd o’r blaen, pan oeddynt heb eu cymysgu eu hunain â’r Cenhedloedd, efe a gyhuddasid o grefydd Iddewig, ac yn hy a gynigiodd dreulio ei gorff a’i einioes yn ddianwadal er mwyn crefydd yr Iddewon.

39Am hynny Nicanor, gan ewyllysio dangos yn eglur ei greulondeb yn erbyn yr Iddewon, a ddanfonodd ychwaneg na phum cant o ryfelwyr i’w ddal ef:

40Canys efe a dybiodd wrth ei ddal ef, y gallai efe ddwyn dinistr ar yr Iddewon.

41Ond pan oedd y dorf â’u bryd ar ennill y tŵr, ac wrth gryfder ar dorri i mewn i’r drws nesaf allan, ac yn peri cyrchu tân i’w losgi; efe, pan oeddynt o bob tu yn ymyl ei ddal, a syrthiodd ar ei gleddyf ei hun;

42Gan fod yn well ganddo farw yn wrol, na’i ddarostwng dan y rhai ysgeler hynny, a goddef traha anweddaidd i’w fonedd.

43Ond pan fethodd ganddo gael ei ddyrnod yn union, a’r lliaws hefyd yn rhuthro i mewn i’r drysau, efe a redodd yn hy i’r gaer, ac a’i bwriodd ei hun yn wrol bendramwnwgl ymysg y dorf.

44Ond pan giliasant hwy yn fuan yn ôl, ac ymrannu, efe a syrthiodd i lawr i’r gwagle.

45Er hynny ac efe eto yn fyw, yn llosgi o lid, efe a gododd i fyny: ac er bod ei waed yn rhedeg fel ffrydiau, a’i welïau yn ofidus, eto efe a redodd trwy ganol yr ymwasg, ac a safodd ym mhen craig uchel:

46Wedi yr awron golli ei waed oll, efe a dynnodd allan ei berfedd, ac a’u cymerth hwy yn ei ddwylo, ac a’u taflodd at y dyrfa: a chan alw ar Arglwydd y bywyd a’r ysbryd, ar iddo eu rhoddi hwynt iddo drachefn, efe a fu farw fel hyn.