Actau 17 - New Testament with Notes by William Edwards 1915

O Philippi i Athen, 1–15.

1Ac wedi iddynt wneyd ei ffordd trwy Amphipolis ac Apollonia, hwy a ddaethant i Thessalonica, lle yr oedd Synagog yr Iuddewon.

2Ac fel yr oedd yn arferol gan Paul, efe a aeth i mewn atynt; ac am dri Sabbath yr ymresymodd a hwynt o'r Ysgrythyrau,

3gan agoryd a gosod allan fod yn rhaid i'r Crist ddyoddef, a chyfodi drachefn o feirw, ac, meddai, Hwn yw y Crist Iesu, yr hwn yr wyf yn ei gyhoeddi i chwi.

4A rhai o honynt a argyhoeddwyd ac a ychwanegwyd luaws mawr, ac o'r gwragedd penaf nid ychydig.

5Eithr yr Iuddewon, gan genfigenu, a chymeryd atynt ryw ddynion drwg o'r gwehilion, ac wedi casglu tyrfa, hwy a osodasant y ddinas mewn terfysg; a chan ymosod ar dŷ Jason, hwy a'u ceisiasant, er eu dwyn allan at y bobl.

6A phan na chawsant hwynt, llusgasant Jason a rhai brodyr gerbron Llywodraethwyr y ddinas, gan waeddi, Y rhai sydd yn chwyl‐droi y byd ydynt bresenol yma hefyd;

7y rhai a roesawodd Jason; ac y mae y rhai hyn oll yn gweithredu yn erbyn gorchymynion Cesar, gan ddywedyd fod brenhin arall, Iesu.

8A hwy a gyffroisant y dyrfa a Llywodraethwyr y ddinas, pan glywsant y pethau hyn.

9Ac wedi derbyn sicrwydd digonol oddiwrth Jason a'r lleill, hwy a'u gollyngasant ymaith allan.

10A'r brodyr yn ebrwydd o hyd nos a anfonasant Paul a Silas i Berea; y rhai wedi cyrhaedd yno, a aethant i Synagog yr Iuddewon.

11A'r rhai hyn oedd foneddigeiddiach na'r rhai yn Thessalonica, yn gyfryw ag a dderbyniasant y Gair gyda phob brwdfrydedd, gan chwilio yr Ysgrythyrau yn ddyddiol, a oedd y pethau hyn felly.

12Gan hyny yn wir, llawer o honynt a gredasant; ac o'r gwragedd a'r gwyr Groegaidd anrhydeddus, nid ychydig.

13Ond pan wybu yr Iuddewon o Thessalonica fod Gair Duw yn cael ei gyhoeddi yn Berea hefyd gan Paul, daethant yno hefyd, gan gynhyrfu a chythryblu y torfeydd.

14Ac yna yn ebrwydd y brodyr a anfonasant Paul ymaith i fyned hyd at y môr; a Silas a Thimotheus hefyd a arosasant yno.

15Ond y rhai a dywysent Paul a'i dygasant hyd Athen; ac wedi derbyn gorchymyn at Silas a Thimotheus ar iddynt ddyfod ato gyda phob brys, hwy a aethant ymaith.

Paul yn Athen, 16–34.

16Ac yn Athen tra yr oedd Paul yn eu disgwyl hwynt, ei yspryd a gynhyrfwyd ynddo wrth edrych ar y ddinas yn llawn o eilunod.

17Gan hyny yn wir efe a ymresymai yn y Synagog â'r Iuddewon a'r rhai defosiynol, ac yn y Farchnadle bob dydd â'r rhai a gyfarfyddent ag ef.

18A rhai hefyd o'r athronwyr Epicureaidd a Stoicaidd a ymddadleuent ag ef; a rhai a ddywedent, Beth a fyn y clebryn hwn ei ddywedyd? ond eraill, Tebyg yw ei fod yn gyhoeddwr o dduwiau dyeithr; gan ei fod yn pregethu yr Iesu a'r Adgyfodiad.

19A hwy a gymerasant afael ynddo, ac a'i dygasant ef at yr Areopagus, gan ddywedyd, A allwn ni gael gwybod beth yw y ddysgeidiaeth newydd hon a leferir genyt?

20Oblegyd yr wyt ti yn dwyn i'n clustiau rai pethau sydd yn peri syndod: am hyny ni a fynem wybod beth all y pethau hyn fod.

21(A'r holl Atheniaid, a'r dyeithriaid oedd yn preswylio yno, nid oedd ganddynt hamdden i ddim arall ond i ddywedyd neu i glywed rhywbeth oedd fwy newydd).

22A Phaul a gymerodd ei safle yn nghanol yr Areopagus, ac a ddywedodd,

O Wyr o Atheniaid, yn mhob peth yr wyf yn eich canfod yn dra‐pharchus o'r duwiau;

23canys wrth fyned heibio a sylwi yn fanwl a'r wrthddrychau eich addoliad, mi a gefais hefyd allor, ac ynddo yr ar‐ysgrifen, I DDUW ANADNABYDDUS: yr hyn gan hyny yr ydych, heb ei adnabod, yn ei addoli, hyny yr wyf fi yn ei gyhoeddi i chwi.

24Y Duw a wnaeth y byd a'r holl bethau sydd ynddo, hwn ac Efe yn Arglwydd nef a daear, nid yw yn preswylio mewn cysegrfeydd o waith llaw;

25ac nid gan ddwylaw dynol y gweinir iddo fel un ag eisieu dim arno yn ychwaneg, gan ei fod Efe ei hun yn rhoddi i bawb fywyd, ac anadl, a phob peth.

26Ac efe a wnaeth o un bob cenedl o ddynion i breswylio ar holl wyneb y ddaear, gan benderfynu adegau penodedig a therfynau eu preswylfod hwynt;

27fel y ceisient Dduw, os, hwyrach, yr ymbalfalent am dano ac y caent ef: ac yn wir nid yw efe yn mhell oddiwrth bob un o honom ni:

28oblegyd ynddo Ef yr ydym ni yn byw, yn ymsymud, ac yn bod; megys y mae hyd y nod rhai o'ch beirdd chwi eich hunain wedi dywedyd, Canys ei hiliogaeth Ef ydym ninau hefyd.

29Gan hyny gan ein bod ni yn hiliogaeth Duw, ni ddylem dybied fod y Duwdod yn debyg i aur neu arian neu faen, o gerfiad celfyddyd a dychymyg dyn.

30Duw gan hyny wedi edrych heibio i amseroedd yr anwybodaeth, yn awr a orchymyn i ddynion ar iddynt oll yn mhob man edifarhâu:

31o herwydd iddo osod diwrnod, yn yr hwn y mae ar fedr barnu y byd mewn cyfiawnder trwy Wr yr hwn a benododd efe, wedi rhoddi prawf i bawb, gan ei gyfodi ef o feirw.

32A phan glywsant am Adgyfodiad y meirw, rhai yn wir a watwarasant; ond eraill a ddywedasant, Ni a'th wrandawn di eto drachefn am y peth hwn.

33Felly Paul a aeth allan o'u canol hwynt;

34ond rhai gwyr a lynasant wrtho, ac a gredasant: yn mhlith y rhai hefyd yr oedd Dionysius yr Areopagiad a gwraig o'r enw Damaris, ac eraill gyda hwynt.