Matthew 13 - New Testament with Notes by William Edwards 1915

Dammeg yr un had a'r amryw fath o dir.[Marc 4:1–9; Luc 8:4–8]

1Y dydd hwnw yr aeth yr Iesu allan o'r tŷ, ac a eisteddodd wrth lan y môr;

2a thorfeydd lawer a ymgynnullasant ato ef, fel yr aeth efe i gwch, ac yr eisteddodd; a'r holl dyrfa oedd yn sefyll ar y traeth.

3Ac efe a lefarodd wrthynt lawer o bethau mewn dammegion, gan ddywedyd, Wele, yr hauwr a aeth allan i hau;

4ac fel yr oedd efe yn hau, peth hadau a syrthiasant ar fin y ffordd; a'r adar a ddaethant ac a'u difasant;

5ac ereill a syrthiasant ar y creigleoedd, lle ni chawsant fawr daear; ac yn y man yr eginasant, gan nad oedd iddynt ddyfnder daear.

6Ond wedi i'r haul godi deifiwyd hwynt, ac am nad oedd iddynt wreiddyn, hwy a wywasant.

7A rhai ereill a syrthiasant ar y drain; a'r drain a dyfasant, ac a'u tagasant.

8Ac ereill a syrthiasant ar y tir da, ac a ddygasant ffrwyth, peth ei ganfed, peth ei dri ugeinfed, a pheth ei ddegfed ar hugain.

9Y neb sydd ganddo glustiau, gwrandawed.

Y Rheswm am lefaru mewn dammegion.[Marc 4:10–12; Luc 8:9, 10]

10A daeth y Dysgyblion, ac a ddywedasant wrtho, Paham yr wyt ti yn llefaru wrthynt mewn dammegion?

11Ac efe a atebodd ac a ddywedodd wrthynt, I chwi y mae wedi ei roddi i wybod dirgelion Teyrnas Nefoedd, ond iddynt hwy nid yw wedi ei roddi.

12Oblegyd pwy bynag sydd ganddo y rhoddir iddo, ac efe a gaiff helaethrwydd; eithr pwy bynag nid oes ganddo — ie, yr hyn sydd ganddo a ddygir ymaith oddiarno.

13Am hyny, yr ydwyf yn llefaru wrthynt hwy mewn dammegion, canys a hwy yn gweled, nid ydynt yn gweled, ac yn clywed, nid ydynt yn clywed, nac yn deall.

14Ac iddynt hwy y cyflawnir proffwydoliaeth Esaiah, yr hon sydd yn dywedyd,

“Trwy glywed y clywch, ac ni ddeallwch ddim;

Ac yn gweled y gwelwch, ac ni chanfyddwch ddim;

15Canys brashawyd calon y bobl hyn,

Ac â'u clustiau y clywant yn drwm,

Ac a gauasant eu llygaid,

Rhag canfod o gwbl â'u llygaid, a chlywed â'u clustiau,

A deall â'r galon,

A throi, ac i mi eu hiachau hwynt.”

16Eithr dedwydd eich llygaid chwi, am eu bod yn gweled, a'ch clustiau, am eu bod yn clywed.

17Oblegyd yn wir y dywedaf i chwi, i lawer o broffwydi a rhai cyfiawn chwennychu gweled y pethau a welwch chwi, ac nis gwelsant; a chlywed yr hyn a glywch chwi, ac nis clywsant.

Deongliad y ddammeg.[Marc 4:13–20; Luc 8:11–15]

18Gwrandewch chwithau, gan hyny, ddammeg yr hauwr.

19Pan glywo neb air y Deyrnas, ac heb ei ddeall, y mae yr Un Drwg yn dyfod ac yn cipio yr hyn sydd wedi ei hau yn ei galon ef. Dyma yr hwn a hauwyd ar fin y ffordd.

20A'r hwn a hauwyd ar y creigleoedd, efe yw yr hwn sydd yn gwrando y gair, ac yn y fan gyda llawenydd yn ei dderbyn;

21ond nid oes ganddo wreiddyn ynddo ei hun, eithr am dymhor y mae; a phan ddelo gorthrymder neu erlid o herwydd y gair, yn y fan efe a rwystrir.

22A'r hwn a hauwyd yn mhlith y drain, efe yw yr hwn sydd yn gwrandaw y gair; ac y mae pryder y byd a thwyll cyfoeth yn tagu y gair, ac y mae yn myned yn ddiffrwyth.

23Ond yr hwn a hauwyd ar y tir da, hwn yw efe sydd yn gwrando y gair, ac yn ei ddeall; yr hwn yn wir sydd yn ffrwytho, ac yn dwyn peth ei ganfed, arall ei dri ugeinfed, arall ei ddegfed ar hugain.

Dammeg y gwenith a'r efrau.

24Dammeg arall a osodododd efe o'u blaen, gan ddywedyd, Cyffelybir Teyrnas Nefoedd i ddyn a hauodd had da yn ei faes;

25ond tra yr oedd dynion yn cysgu, daeth ei elyn ef, ac a hauodd drachefn efrau yn mhlith y gwenith, ac a aeth ymaith.

26Ac wedi i'r eginyn dyfu a dwyn ffrwyth, yna yr ymddangosodd yr efrau hefyd.

27A gweision gwr y ty a ddaethant, ac a ddywedasant wrtho, Arglwydd, onid had da a hauaist di yn dy faes? O ba le gan hyny y daeth efrau?

28Yntau a ddywedodd wrthynt, Dyn sydd elyn a wnaeth hyn. A'r gweision a ddywedant wrth, A fyni di gan hyny i ni fyned ymaith a'u casglu hwynt?

29Ond efe a ddywed, nid felly, rhag dygwydd i chwi wrth gasglu yr efrau, dynu o'r gwraidd y gwenith gyda hwynt.

30Gadewch i'r ddau gyd‐dyfu hyd y cynauaf; ac yn nhymhor y cynauaf y dywedaf wrth y medelwyr, Cesglwch yn gyntaf yr efrau, a rhwymwch hwynt yn ysgubau er eu llwyr losgi; ond cesglwch y gwenith i'm hysgubor.

Dammeg y mwstard.[Marc 4:30–32; Luc 12:18, 19]

31Dammeg arall a osododd efe o'u blaen, gan ddywedyd, Cyffelyb yw Teyrnas Nefoedd i ronyn mwstard, yr hwn a gymmerodd dyn, ac a'i hauodd yn ei faes.

32Yr hwn yn wir sydd lai nâ'r holl hadau, ond wedi iddo dyfu, y mae yn fwy nâ'r llysiau, ac yn dyfod yn bren, fel y mae adar y nef yn dyfod ac yn ymlochesu yn ei gangau ef.

Dammeg y lefain.[Luc 13:20, 21]

33Dammeg arall a lefarodd efe wrthynt, Cyffelyb yw Teyrnas Nefoedd i lefain, yr hwn a gymmerodd gwraig ac a'i cuddiodd mewn tri mesur o flawd, hyd oni lefeiniwyd y cwbl.

34Hyn oll a lefarodd yr Iesu mewn dammegion wrth y torfeydd; ac heb ddammeg ni lefarodd ddim wrthynt;

35fel y cyflawnid yr hyn a ddywedwyd drwy y proffwyd, gan ddywedyd,

Agoraf fy ngenau mewn dammegion,

Mynegaf bethau cuddiedig er seiliad y byd.

36Yna y gadawodd efe y torfeydd ac a aeth i'r ty; a'i Ddysgyblion a ddaethant ato, gan ddywedyd, Eglura i ni ddammeg efrau y maes.

37Ac efe a atebodd ac a ddywedodd, Yr hwn sydd yn hau yr had da yw Mab y Dyn;

38a'r maes yw y byd; a'r had da, hwynthwy yw meibion y Deyrnas; a'r efrau yw meibion yr Un Drwg;

39a'r gelyn yr hwn a'u hauodd hwynt yw y Diafol; a'r cynauaf yw diwedd y byd, a'r medelwyr ydynt Angelion.

40Megys gan hyny y cesglir yr efrau, ac eu llosgir â thân; felly y bydd yn niwedd y byd.

41Mab y Dyn a ddenfyn allan ei Angelion, a hwy a gasglant allan o'i Deyrnas ef yr holl bethau a achosant dramgwydd, â'r rhai a wnant anwiredd,

42ac a'u bwriant hwy i'r ffwrn dân: yno y bydd yr wylofain a'r rhincian dannedd.

43Yna y rhai cyfiawn a lewyrchant allan fel yr haul yn Nheyrnas eu Tad. Yr hwn sydd ganddo glustiau, gwrandawed.

Y trysor cuddiedig.

44Cyffelyb yw Teyrnas Nefoedd i drysor wedi ei guddio yn y maes, yr hwn wedi i ddyn ei gaffael, efe a'i cuddiodd; ac o lawenydd am dano, y mae yn myned ymaith, ac yn gwerthu yr oll a fedd, ac yn prynu y maes hwnw.

Yr un perl gwerthfawr.

45Drachefn, Cyffelyb yw Teyrnas Nefoedd i farchnatäwr yn ceisio perlau teg;

46ac wedi cael un perl gwerthfawr, efe a aeth ymaith, ac a werthodd yr oll a feddai ac a'i prynodd ef.

Y dynrwyd.[Marc 4:33, 34]

47Drachefn, Cyffelyb yw Teyrnas Nefoedd i dynrwyd a fwriwyd i'r môr, ac a gasglodd o bob rhyw beth,

48yr hon wedi ei llenwi a ddygasant i fyny ar y traeth, ac a eisteddasant, ac a gasglasant y rhai da i lestri, ac a fwriasant allan y rhai drwg.

49Felly y bydd yn Niwedd y Byd; yr Angelion a ânt allan, ac a ddidolant y rhai drwg o blith y rhai cyfiawn,

50ac a'u bwriant hwy i'r ffwrn dân; yno y bydd yr wylofain a'r rhincian dannedd.

Yr efengyl yn hen a newydd.

51A ddeallasoch y pethau hyn oll? Hwythau a ddywedant wrtho, Do.

52Ac efe a ddywedodd wrthynt, Am hyny pob ysgrifenydd yr hwn a wnaed yn ddysgybl i Deyrnas Nefoedd, sydd gyffelyb i ddyn sydd i feistr ty, yr hwn sydd yn dwyn allan o'i drysor bethau newydd a hen.

Y Proffwyd yn ei wlad ei hun.[Marc 6:1–6; Luc 4:16–30]

53A bu, wedi i'r Iesu orphen y dammegion hyn, efe a symmudodd oddiyno.

54Ac wedi iddo ddyfod i'w wlad ei hun, yr oedd efe yn eu dysgu hwynt yn eu synagog, yn gymmaint ag iddynt synu a dywedyd, O ba le y daeth i'r dyn hwn y doethineb hwn a'r galluoedd nerthol?

55Onid hwn yw mab y saer? Onid Mair y gelwir ei fam ef? a Iago, a Joseph, a Simon, a Judas, ei frodyr ef?

56A'i chwiorydd ef, onid ydynt hwy oll gyda ni? O ba le gan hyny y mae gan hwn y pethau hyn oll?

57A hwy a rwystrwyd ynddo ef. Ond yr Iesu a ddywedodd wrthynt, Nid yw proffwyd heb anrhydedd ond yn ei wlad ac yn ei dy ei hun.

58Ac ni wnaeth efe lawer o weithredoedd nerthol yno, oblegyd eu hannghrediniaeth hwynt.